Jak powstaje alergia pokarmowa u psa? Mechanizm bez żargonu
Dlaczego pies uczula się na karmę, którą jadł latami? Prosto o tym, jak układ odpornościowy myli białko z zagrożeniem i co z tego wynika dla diety.
Jak powstaje alergia pokarmowa u psa?
Układ odpornościowy błędnie uznaje jedno z białek jedzenia za zagrożenie. Najpierw dochodzi do uczulenia, które nie daje objawów, a przy kolejnych posiłkach z tym białkiem pojawia się stan zapalny w skórze albo w jelitach.
Dlaczego pies uczulił się na karmę, którą je od lat?
Bo do uczulenia potrzebny jest wcześniejszy, zwykle wielokrotny kontakt z białkiem. Dlatego alergia rozwija się najczęściej na składniki, które pies jadł długo, a nie na te, które dostał pierwszy raz.
Na co psy najczęściej się uczulają?
W przeglądzie badań z 2016 roku (Mueller, Olivry, Prélaud) najczęściej opisywanymi alergenami pokarmowymi psów były wołowina, nabiał, kurczak i pszenica, a rzadziej soja, jagnięcina, kukurydza, jajko, wieprzowina, ryby i ryż.
Czy alergia pokarmowa jest dziedziczna?
Dziedziczy się skłonność, a nie uczulenie na konkretne białko. W zbiorczym przeglądzie cztery rasy, czyli owczarek niemiecki, west highland white terier, labrador i golden retriever, stanowiły około 40% opisanych psów z alergią pokarmową.
W skrócie: Alergia pokarmowa u psa to pomyłka układu odpornościowego, który zaczyna traktować białko z jedzenia jak intruza. Uczulenie rozwija się po wcześniejszych, zwykle wielokrotnych kontaktach, dlatego psy uczulają się najczęściej na to, co jadły długo. Sprzyjają temu geny i prawdopodobnie osłabiona bariera jelit i skóry, a w praktyce wynika z tego jedno: do diety eliminacyjnej potrzebne jest białko, którego organizm psa nie zna, albo białko pocięte na drobne fragmenty.
Najczęstsze pytanie po usłyszeniu „to może być alergia pokarmowa” brzmi: jak to możliwe, skoro pies je tę karmę od lat? Odpowiedź leży w tym, jak działa uczulenie. Objawy alergii opisujemy w innych tekstach, a tutaj skupiamy się na tym, co dzieje się w środku.
Alergia to pomyłka układu odpornościowego
Układ odpornościowy psa codziennie styka się z ogromną liczbą obcych białek z jedzenia i zwykle słusznie je ignoruje. Ta umiejętność nazywa się tolerancją pokarmową i powstaje głównie w jelitach, gdzie znajduje się duża część komórek odpornościowych.
Alergia pokarmowa zaczyna się wtedy, gdy tolerancja zawodzi. Organizm uznaje konkretne białko, na przykład z wołowiny, za zagrożenie i zaczyna się przed nim bronić. To właśnie ta obrona, czyli stan zapalny, daje objawy: świąd, zaczerwienienie skóry, kłopoty z uszami albo z jelitami.
Nie każda zła reakcja na jedzenie to alergia. Nietolerancja pokarmowa nie angażuje układu odpornościowego i zwykle zależy od ilości: pies może źle znosić dużo tłuszczu albo nagłą zmianę karmy, a mała ilość tego samego mu nie szkodzi.
| Cecha | Alergia pokarmowa | Nietolerancja pokarmowa |
|---|---|---|
| Udział układu odpornościowego | tak | nie |
| Potrzebny wcześniejszy kontakt | tak, uczulenie rozwija się po wcześniejszych posiłkach | nie, może pojawić się przy pierwszym kontakcie |
| Ile wystarczy | Nawet niewielka ilość, na przykład jeden smaczek | Zwykle zależy od ilości |
| Co ją wywołuje | Białka: mięso, mleko, jaja, zboża, soja | Różne składniki, np. dużo tłuszczu, laktoza, gwałtowna zmiana karmy |
| Jak się to sprawdza | Dieta eliminacyjna i próba prowokacyjna | Odstawienie składnika i obserwacja |
Co dokładnie uczula: białko, które przetrwa gotowanie
Alergenami pokarmowymi są niemal zawsze białka, najczęściej glikoproteiny, czyli białka z dołączonymi cząsteczkami cukrów. Typowo mają średnią wielkość, od około 10 do 70 kilodaltonów: są na tyle duże, żeby układ odpornościowy je rozpoznał, i na tyle małe, żeby przedostać się przez błonę śluzową jelita.
Wiele z nich dobrze znosi wysoką temperaturę, kwas żołądkowy i enzymy trawienne. Dlatego samo gotowanie, pieczenie czy suszenie zwykle nie sprawia, że białko przestaje uczulać, a „lekkostrawna” forma karmy nie zmienia tego, z jakiego mięsa powstała.
Na tej wiedzy opiera się karma hydrolizowana. Białko jest w niej pocięte enzymami na krótkie fragmenty, czyli peptydy, których układ odpornościowy uczulonego psa zwykle już nie rozpoznaje. Producent PeptiCare Skin Balance podaje na przykład, że co najmniej 64% peptydów w tej karmie ma masę poniżej 0,5 kilodaltona.
Uczulenie krok po kroku
Między pierwszą miską a pierwszym drapaniem może minąć wiele miesięcy, bo alergia rozwija się etapami.
- Kontakt Pies je białko, na przykład kurczaka w karmie i smaczkach. Fragmenty białka trafiają do jelita i spotykają tam komórki odpornościowe.
- Pomyłka U większości psów kończy się to tolerancją. U psa podatnego układ odpornościowy uznaje białko za zagrożenie.
- Zapamiętanie Organizm wytwarza przeciwciała IgE, które osiadają na komórkach tucznych w skórze i jelitach, oraz limfocyty, które pamiętają to białko. Ten etap nie daje żadnych objawów.
- Kolejny posiłek Gdy białko wraca, uczulone komórki je rozpoznają i uwalniają substancje wywołujące stan zapalny.
- Objawy Pojawia się świąd, zaczerwienienie, kłopoty z uszami albo luźna kupa. Ponieważ pies je to białko codziennie, stan zapalny trwa bez przerwy, a objawy nie mają sezonu.
Uważa się, że w alergii pokarmowej psów biorą udział zarówno przeciwciała, jak i wolniejsze reakcje komórkowe. To jeden z powodów, dla których objawy po zjedzeniu alergenu rzadko pojawiają się od razu. W zestawieniu prób prowokacyjnych mediana czasu do nawrotu objawów skórnych wynosiła u psów 5 dni, a żeby zareagowała zdecydowana większość psów, trzeba było obserwować je do 14 dni.
Dlaczego pies uczula się na to, co jadł latami
Do alergii potrzebna jest znajomość: układ odpornościowy nie pomyli się co do białka, którego nigdy nie spotkał.
Dlatego alergia pokarmowa rozwija się zwykle po dłuższym karmieniu jednym rodzajem jedzenia, a nie po pierwszej misce nowej karmy. Czas bywa bardzo różny. W zbiorczym przeglądzie objawy zaczynały się u psów w wieku od kilku miesięcy do 13 lat, a u około 38% przed ukończeniem roku.
Nie jest też przypadkiem, że na liście najczęściej opisywanych alergenów są wołowina, nabiał, kurczak i pszenica. To składniki, które od lat są podstawą wielu karm i przysmaków, więc psy mają z nimi najwięcej kontaktu. Konina czy kangur rzadziej uczulają przede wszystkim dlatego, że mało który pies je jadł, a nie dlatego, że są z natury „bezpieczne”.
Z tego samego powodu nowe białko nie jest nowe na zawsze. Pies, który przez kilka lat je kozinę, może się na nią uczulić tak samo jak wcześniej na kurczaka. Psy z jedną alergią pokarmową mogą też z czasem rozwinąć kolejne.
Geny, jelito, skóra: co sprzyja uczuleniu
Nie każdy pies jedzący latami kurczaka ma alergię, więc oprócz kontaktu z białkiem liczy się podatność. Część czynników jest dobrze opisana, a część to na razie hipotezy.
- Skłonność rasowa: owczarek niemiecki, west highland white terier, labrador i golden retriever to około 40% psów w zbiorczym przeglądzie
- Uczulenie wymaga wcześniejszego kontaktu z białkiem
- Najczęściej uczulają białka najczęściej podawane psom
- Alergia pokarmowa i alergia środowiskowa mogą występować u jednego psa jednocześnie
- Że uszkodzenie jelit, na przykład po ciężkiej infekcji, ułatwia uczulenie
- Że uczulenie może zacząć się przez zmienioną zapalnie skórę, tak jak opisano to u ludzi
- Że bakterie jelitowe chronią przed alergią albo do niej prowadzą
- Że wczesne podawanie wielu różnych białek szczeniętom chroni przed alergią
Bariera jelitowa to szczelna warstwa komórek i śluzu, która przepuszcza strawione składniki, a zatrzymuje większe fragmenty białek. Osłabienie tej bariery i utrata tolerancji pokarmowej są wymieniane jako czynniki ryzyka alergii pokarmowej, ale u psów to obszar wielu hipotez i niewielu twardych danych.
Ze skórą jest podobnie. U ludzi opisano, że uczulenie na pokarm może zacząć się przez skórę z uszkodzoną barierą, na przykład u dzieci z atopowym zapaleniem skóry. Czy u psów działa to tak samo, nie wiadomo.
Reakcje krzyżowe: gdy podobne białka wyglądają tak samo
Układ odpornościowy nie czyta etykiet, tylko rozpoznaje kształty fragmentów białek, a blisko spokrewnione gatunki mają podobne białka.
Dlatego pies uczulony na kurczaka może reagować także na indyka czy kaczkę, a pies uczulony na wołowinę na mleko krowie albo mięso innych przeżuwaczy. Skala tego zjawiska u psów jest słabo zbadana i różni się między psami. Grupy podobnych białek opisujemy we wpisie o reakcjach krzyżowych.
Co z tego wynika w praktyce
Znajomość mechanizmu podpowiada, jak zaplanować dietę, żeby rzeczywiście coś wykazała.
- Nowe białko to białko nieznane Twojemu psu. Nie liczy się, czy jest rzadkie w sklepach, tylko czy pies go nie jadł w karmie, przysmakach, gryzakach i smakowych lekach. Dlatego przed dietą spisz historię żywienia.
- Obróbka nie zmienia białka w bezpieczne. Gotowane, pieczone i suszone mięso uczula zwykle tak samo jak surowe.
- Hydrolizat działa inaczej niż rzadkie białko. Nie chodzi w nim o to, że pies białka nie zna, tylko o to, że fragmenty są zbyt małe, by je rozpoznał.
- Badanie krwi nie wskaże winnego. Testy na alergię pokarmową z krwi mają słabą powtarzalność, a najlepszą metodą pozostaje dieta eliminacyjna i próba prowokacyjna.
- Nie zużywaj białek bez planu. Każde białko podane „na próbę” zmniejsza pulę tych, które zostaną na dietę eliminacyjną (więcej o rotacji białek).
Obie drogi możesz sprawdzić z weterynarzem na karmach z jasno opisanym źródłem białka. PeptiCare Skin Balance to sucha karma z hydrolizowanym łososiem i białą rybą, dla psów od 12. miesiąca życia; zawiera olej sojowy. Dogs Plate Vet Allergic to mokra karma weterynaryjna z koniną jako jedynym mięsem, ale z olejem z ryb i olejem z wątroby dorsza, co ma znaczenie u psa uczulonego na ryby.
Dogs Plate Vet Allergic 360 g
jedno białko zwierzęceBiałko pocięte na krótkie fragmenty, których układ odpornościowy uczulonego psa zwykle nie rozpoznaje.
Kiedy do weterynarza
- Świąd, zaczerwienienie skóry albo kłopoty z uszami trwają dłużej niż dwa, trzy tygodnie albo wracają.
- Pies ma przewlekłą biegunkę, często wymiotuje albo chudnie.
- Planujesz dietę eliminacyjną: wcześniej trzeba wykluczyć pchły, świerzb i zakażenia skóry.
- Objawy pojawiły się u szczeniaka albo nagle u starszego psa.
- Po jedzeniu pojawił się obrzęk pyska, bąble na skórze, wymioty albo trudności z oddychaniem. W takiej sytuacji jedź od razu.
Co możesz zrobić już dziś
- Spisz historię żywienia Wszystkie karmy, smaczki, gryzaki, smakowe leki i resztki, jakie pies dostawał od szczeniaka.
- Zaznacz powtarzające się białka Te, które pies jadł najdłużej i najczęściej, są głównymi podejrzanymi.
- Wybierz drogę z weterynarzem Białko naprawdę nowe dla Twojego psa albo karma hydrolizowana.
- Zaplanuj 8 tygodni bez wyjątków Przysmaki tylko z tego samego białka co karma, bez gryzaków i resztek ze stołu.
- Potwierdź wynik Po poprawie podaj dawne białko w próbie prowokacyjnej i obserwuj psa do 14 dni.
Najczęstsze pytania
Czy pies może uczulić się na nową karmę po kilku dniach?
Na zupełnie nowe białko uczulenie po kilku dniach jest mało prawdopodobne, bo organizm musi je najpierw poznać. Szybka reakcja po zmianie karmy to częściej zbyt gwałtowna zmiana, nietolerancja albo białko, które pies już znał z innej karmy. Więcej we wpisie pies drapie się po zmianie karmy.
Czy gotowanie mięsa usuwa alergen?
Zwykle nie. Białka, które uczulają psy, dobrze znoszą wysoką temperaturę i trawienie. Dlatego gotowany kurczak w domowym posiłku uczula psa z alergią na kurczaka tak samo jak kurczak w karmie.
Czym różni się alergia pokarmowa od nietolerancji?
Alergia angażuje układ odpornościowy i wymaga wcześniejszego uczulenia, a reakcję może wywołać nawet mała ilość białka. Nietolerancja nie ma podłoża odpornościowego i zwykle zależy od ilości składnika. W praktyce obie sprawdza się podobnie: odstawieniem składnika i obserwacją.
Czy pies może być uczulony na kilka białek naraz?
Tak. Część psów reaguje na dwa albo więcej białek, a psy z jedną alergią pokarmową mogą z czasem uczulić się na kolejne. Dlatego po potwierdzeniu alergii warto sprawdzać białka pojedynczo i zapisywać wyniki.
Czy alergia pokarmowa może pojawić się u dorosłego psa?
Tak. W zbiorczym przeglądzie pierwsze objawy pojawiały się w bardzo różnym wieku, nawet u 13-letnich psów. Nagły świąd u seniora wymaga jednak najpierw wykluczenia innych chorób (zobacz alergia pokarmowa u starszego psa).
Czy pies uczulony na kurczaka może jeść jajka?
Białka jaja różnią się od białek mięsa kurczaka, a jajko jest osobną pozycją na liście opisywanych alergenów. Część psów uczulonych na kurczaka toleruje jajka, część nie. W czasie diety eliminacyjnej jajek się nie podaje, a później można je sprawdzić w osobnej próbie.
Czy karma bez zbóż chroni przed alergią?
Nie. Pszenica jest na liście częstych alergenów, ale w opisanych przypadkach częściej uczulały białka mięsa i mleka. Karma bez zbóż z kurczakiem nie pomoże psu uczulonemu na kurczaka.
Czy alergii pokarmowej można zapobiec?
Nie ma sprawdzonego sposobu. Rozsądne jest niezmienianie białek bez potrzeby i szybkie zajmowanie się infekcjami jelit i skóry, ale nie ma dowodów, że to zapobiega alergii. Skłonności rasowej nie da się zmienić.
- Alergia pokarmowa to pomyłka układu odpornościowego, który zaczyna traktować białko z jedzenia jak zagrożenie.
- Uczulenie wymaga wcześniejszego kontaktu, dlatego psy uczulają się najczęściej na to, co jadły długo.
- Gotowanie i suszenie zwykle nie usuwają alergenu, za to hydroliza tnie białko na fragmenty, których pies nie rozpoznaje.
- Geny są dobrze opisane, rola jelit, skóry i bakterii jelitowych u psów to w dużej mierze hipotezy.
- Nowe białko to takie, którego Twój pies naprawdę nie jadł, a alergię potwierdza dieta eliminacyjna i próba prowokacyjna.
