Reakcje krzyżowe u psa: które białka są do siebie podobne
Pies uczulony na kurczaka a kaczka, wołowina a jagnięcina, łosoś a dorsz. Co o reakcjach krzyżowych wiadomo na pewno, a co jest tylko przypuszczeniem.
Czy pies uczulony na kurczaka może jeść kaczkę albo indyka?
Ryzyko jest wysokie. W badaniu laboratoryjnym 97% surowic psów z przeciwciałami przeciw kurczakowi rozpoznawało też mięso indyka i kaczki, więc na start diety lepiej wybrać ssaka, którego pies nie jadł.
Czy alergia na wołowinę oznacza alergię na jagnięcinę?
Nie zawsze, ale bydło i owca mają bardzo podobne białka, także w mleku. Przy alergii na wołowinę ostrożnie z jagnięciną, nabiałem i innymi przeżuwaczami.
Które białka są najdalej od kurczaka i wołowiny?
Konina, królik i kangur, bo te zwierzęta nie są blisko spokrewnione ani z drobiem, ani z bydłem i owcą. Mają sens tylko wtedy, gdy pies ich wcześniej nie jadł.
Czy test z krwi pokaże reakcje krzyżowe?
Pokaże przeciwciała, ale nie to, czy pies naprawdę zareaguje objawami. O alergii pokarmowej rozstrzyga dieta eliminacyjna trwająca zwykle co najmniej 8 tygodni i późniejsza próba z pojedynczym białkiem.
W skrócie: Reakcja krzyżowa to sytuacja, w której pies uczulony na jedno białko reaguje też na podobne białko innego zwierzęcia. Najlepiej opisane są powiązania w drobiu (kurczak, indyk, kaczka) oraz między wołowiną, mlekiem krowim i jagnięciną. Związek kurczaka z rybami i większość par z dziczyzną to na razie wyniki laboratoryjne i wnioski z pokrewieństwa, a nie pewność.
Weterynarz podejrzewa alergię na kurczaka, a Ty stoisz przed półką i zastanawiasz się, czy kaczka będzie bezpieczna. Albo pies źle znosi wołowinę i nie wiesz, czy jagnięcina to dobry zamiennik. Ten tekst pomoże Ci ułożyć białka w grupy i wybrać takie, które ma największą szansę być dla psa naprawdę nowe.
Co to jest reakcja krzyżowa
Pies nie uczula się na „kurczaka” jako całość, tylko na kilka konkretnych białek w jego mięsie. U psów opisano ich kilka: albuminę surowicy i enzymy mięśni, czyli białka, które w podobnej postaci ma wiele zwierząt. Im bliżej dwa gatunki są spokrewnione, tym bardziej te białka są do siebie podobne.
Jeśli białko kaczki wygląda dla układu odpornościowego prawie tak samo jak białko kurczaka, organizm może zareagować na oba, choć pies kaczki nigdy nie jadł. To jest właśnie reakcja krzyżowa.
Trzeba ją odróżnić od współuczulenia. Pies, który przez lata jadł wołowinę i kurczaka, może uczulić się na każde z nich osobno, bo miał z oboma długi kontakt. Wynik w misce wygląda tak samo, ale przyczyna jest inna: przy współuczuleniu winna jest historia żywienia, a przy reakcji krzyżowej podobieństwo białek.
Drugie ważne rozróżnienie dotyczy badań. To, że przeciwciała psa wiążą się z jakimś białkiem w probówce, nie znaczy jeszcze, że pies zacznie się drapać po zjedzeniu tego mięsa. Uczulenie widoczne we krwi to jedno, a alergia widoczna na skórze i w kupie to drugie.
Mapa grup białek
Najprościej myśleć o białkach w grupach według pokrewieństwa zwierząt, a nie według nazw na opakowaniu. Tabela to mapa ryzyka przy wyborze białka do diety eliminacyjnej, a nie lista zakazów dla każdego psa.
| Grupa | Białka | Przy alergii na kurczaka | Przy alergii na wołowinę |
|---|---|---|---|
| Drób | kurczak, indyk, kaczka, gęś, przepiórka | wysokie ryzyko | niskie ryzyko |
| Struś | struś (ptak, ale daleko od kury) | niepewne | niskie ryzyko |
| Bydło i owca | wołowina, cielęcina, mleko krowie, jagnięcina, baranina | niskie ryzyko | wysokie ryzyko |
| Koza i dzika owca | kozina, muflon | niskie ryzyko | podwyższone, mało danych |
| Jeleniowate | jeleń, sarna | niskie ryzyko | niepewne |
| Świnia | wieprzowina | niskie ryzyko | niepewne |
| Ryby | łosoś, dorsz, pstrąg, sardela, tuńczyk, biała ryba | niepewne | niskie ryzyko |
| Skorupiaki i mięczaki | kryl, małże | osobna grupa | osobna grupa |
| Ssaki daleko od powyższych | konina, królik, kangur | niskie ryzyko | niskie ryzyko |
Jajko to osobna sprawa. Białka jaja są inne niż białka mięsa kury, więc alergia na jedno nie oznacza automatycznie alergii na drugie, choć zdarzają się psy z obiema naraz. Więcej o tym we wpisie o alergii na jajka.
Co jest dość pewne, a co jest hipotezą
Najmocniejsze dane dotyczą drobiu i przeżuwaczy, reszta to głównie wnioski z pokrewieństwa. Uczciwie wygląda to tak:
- Drób, dobrze opisany. Przeciwciała psów uczulonych na kurczaka prawie zawsze rozpoznają też indyka i kaczkę. W dużym badaniu wyników krwi 760 psów z podejrzeniem alergii (Veterinary Dermatology, 2017) częste były też jednoczesne reakcje na kurczaka i kaczkę.
- Bydło i owca, dobrze opisane. U psów reagujących na wołowinę, jagnięcinę i mleko krowie jednym z głównych alergenów okazało się przeciwciało obecne zarówno w mięsie, jak i w mleku krowy, a jego odpowiednik u owcy jest bardzo podobny. W tym samym dużym badaniu krwi najsilniej powiązane były właśnie wołowina i jagnięcina.
- Wieprzowina i przeżuwacze, sygnał z badań krwi. Jednoczesne reakcje zdarzały się częściej, niż wynikałoby z przypadku, ale nie wiadomo, ilu psom daje to objawy.
- Kurczak i ryby, hipoteza. Kilka głównych alergenów kurczaka ma odpowiedniki u ryb i u ludzi bywa to przyczyną reakcji krzyżowych. U psów to na razie dane laboratoryjne.
- Wołowina a jeleń, sarna, koza i muflon, hipoteza. Ryzyko wynika z pokrewieństwa, a nie z badań na psach. Muflon to dzika owca, więc stoi najbliżej jagnięciny.
W tym samym badaniu krwi powiązania w parach spokrewnionych zwierząt pojawiały się kilka razy częściej niż w parach niespokrewnionych. To dobry argument za myśleniem grupami, ale nie dowód, że każdy pies zareaguje na całą grupę.
Hipoteza nie znaczy, że ryzyka nie ma. Znaczy, że nie da się go dziś uczciwie oszacować, więc przy pierwszej diecie eliminacyjnej rozsądniej wybrać białko z dalekiej grupy, a sporne białka sprawdzić później.
- białko z grupy, której nie ma w historii psa
- karma i przysmaki z tego samego zwierzęcia
- tłuszcz i bulion z tego samego gatunku co mięso
- zapisywanie grup, a nie tylko nazw mięs
- sprawdzanie spornych białek pojedynczo, po diecie
- indyka i kaczki na start, gdy podejrzewasz kurczaka
- jagnięciny i nabiału na start, gdy podejrzewasz wołowinę
- gryzaków ze skóry wołowej przy diecie „bez wołowiny”
- przysmaków z mięsem „drobiowym” bez nazwy ptaka
- wniosków wyciąganych tylko z testu z krwi
Jak wybrać białko z pomocą grup
Dobre białko na dietę eliminacyjną to takie, którego grupy w ogóle nie ma w historii psa. Według przeglądu Mueller, Olivry i Prélaud (BMC Veterinary Research, 2016) najczęściej opisywanymi alergenami pokarmowymi psów są wołowina, nabiał, kurczak i pszenica, a rzadziej soja, jagnięcina, kukurydza, jajko, wieprzowina, ryby i ryż. Gdy nałożysz tę listę na tabelę, widać, że najwięcej kłopotów sprawiają dwie grupy: drób oraz bydło razem z owcą.
Kilka typowych sytuacji:
- Pies latami jadł kurczaka z ryżem, przysmaki miał wołowe. Odpadają drób i przeżuwacze, czyli także indyk, kaczka, jagnięcina i kozina. Zostają konina, królik albo kangur.
- Pies jadł jagnięcinę i łososia, nigdy drobiu. Przeżuwacze i ryby odpadają. Kaczka jest możliwa, choć ssak spoza tych grup daje większy margines bezpieczeństwa.
- Pies jadł prawie wszystko, także rzadkie białka. Grupy nie pomogą, bo każda jest „zużyta”. Wtedy zapytaj weterynarza o karmę hydrolizowaną.
Konina jest daleko i od drobiu, i od bydła z owcą, dlatego często zostaje na liście, gdy po spisaniu grup skreślisz najpopularniejsze mięsa.
Jeśli nie pamiętasz, co pies dostawał przez lata, zacznij od wpisu o tym, jak spisać historię żywienia psa. Porównanie konkretnych rzadkich białek znajdziesz w tekście rzadkie białka dla psa.
Reakcje krzyżowe w przysmakach, gryzakach i dodatkach
Dietę najczęściej psuje nie karma, tylko to, co pies dostaje obok niej. Grupy białek dotyczą każdej rzeczy, która trafia do pyska. Kilka przykładów z naszego sklepu, żeby było wiadomo, czego szukać:
- Sanadog Vitalne gryzaki z koniną 150 g mają w nazwie koninę, ale w 85% są ze skóry wołowej. Dla psa uczulonego na wołowinę to gryzak wołowy.
- Kłaczek Menu Łosoś 400 g zawiera 5% proszku z wątroby wołowej, więc łączy ryby z grupą bydła.
- Mr. Bones Królik z indykiem 375 g to dwa białka, z czego jedno jest drobiem.
- Dogs Plate Vet Hypoallergic z kozą ma olej z kryla i mączkę z małży, czyli białka z zupełnie innej grupy niż mięso z nazwy.
- Dogs Plate Vet Allergic 360 g ma koninę jako jedyne mięso, ale tłuszcz z ryb morskich i z wątroby dorsza. Przy podejrzeniu alergii na ryby to ma znaczenie.
Więcej takich pułapek opisaliśmy we wpisie o karmach monobiałkowych z drugim białkiem, a o drobiu ukrytym w składach w tekście o tłuszczu drobiowym i ukrytym kurczaku.
Gdy po skreśleniu grup zostaje konina, karma i nagrody muszą trzymać się koniny. Te trzy produkty mają ją jako jedyne mięso. Karma zawiera też groch, drożdże browarnicze i pestki, co warto zgłosić weterynarzowi, jeśli pies kiedyś na nie reagował.
Kłaczek Menu Konina 400 g
jedno białko zwierzęce
Sanadog Kosteczki treningowe z koniny 100 g
jedno białko zwierzęce
Sanadog Burger z koniny 100 g
jedno białko zwierzęceKarma hydrolizowana: kiedy grupy przestają mieć znaczenie
W karmie hydrolizowanej białko jest pocięte na fragmenty tak małe, że układ odpornościowy ma ich nie rozpoznawać, więc pokrewieństwo zwierząt przestaje grać rolę. Ważny jest jednak stopień rozłożenia.
W tym samym badaniu laboratoryjnym, które pokazało 97% reakcji na indyka i kaczkę, sprawdzono też białko drobiowe rozłożone w różnym stopniu. Częściowo rozłożone rozpoznawało nadal 37% surowic psów uczulonych na kurczaka, a bardzo dokładnie rozłożone żadna. Dlatego „hydrolizowane białko drobiowe” w zwykłej karmie albo przysmaku nie jest tym samym co weterynaryjna karma hydrolizowana.
Wybór konkretnej karmy hydrolizowanej zostaw weterynarzowi. Przy alergii na drób zapyta, z jakiego surowca karma powstała i jak dokładnie białko rozłożono.
Kiedy do weterynarza
- Pies drapie się do krwi, ma sączące rany, strupy albo łysieje płatami.
- Po zjedzeniu czegoś nowego pojawia się obrzęk pyska, powiek albo pokrzywka.
- Wymioty lub biegunka trwają dłużej niż dobę, w kupie jest krew albo pies jest osowiały.
- Uszy są czerwone, pachną, bolą przy dotyku albo pies przekrzywia głowę.
- Planujesz dietę eliminacyjną, a pies ma chore nerki, wątrobę lub trzustkę albo jest szczenięciem.
- Po 8 tygodniach ścisłej diety nie widać żadnej poprawy.
Co możesz zrobić już dziś
- Spisz historię jedzenia Wypisz karmy, przysmaki, gryzaki i resztki ze stołu z ostatnich lat, a przy każdej pozycji dopisz grupę z tabeli.
- Skreśl całe grupy Jeśli grupa pojawia się w historii choć raz, odpada w całości na czas pierwszej diety.
- Wybierz jedno białko Z tego, co zostało, wybierz jedno, na przykład koninę albo królika. Gdy nie zostaje nic, porozmawiaj z weterynarzem o karmie hydrolizowanej.
- Dobierz nagrody z tego samego białka Do hipoalergicznej karmy Kłaczek Menu Konina pasują na przykład kosteczki treningowe z koniny.
- Zaplanuj sprawdzanie spornych białek Kaczkę, kozinę czy rybę sprawdzisz po diecie, pojedynczo. Jak to zrobić, opisuje wpis o próbie prowokacyjnej.
Najczęstsze pytania
Czy pies uczulony na kurczaka może jeść kaczkę?
Część psów uczulonych na kurczaka dobrze toleruje kaczkę, ale białka obu ptaków są bardzo podobne i w badaniach krwi przeciwciała przeciw kurczakowi prawie zawsze rozpoznawały kaczkę. Na pierwszą dietę bezpieczniej wybrać ssaka, a kaczkę sprawdzić później w osobnej próbie.
Czy indyk to dobry zamiennik kurczaka?
Przy podejrzeniu alergii na kurczaka nie. Indyk to drób, a jego mięso jest dla układu odpornościowego bardzo podobne do kurczęcego. Kiedy indyk ma sens, opisujemy we wpisie o indyku przy alergii na kurczaka.
Czy alergia na wołowinę oznacza alergię na mleko?
Nie zawsze, ale te dwa produkty często idą w parze, bo mają wspólne białka. Na czas diety odstaw ser, jogurt i przysmaki z mlekiem w proszku albo serwatką. Szczegóły znajdziesz we wpisie o alergii na wołowinę.
Czy pies uczulony na jagnięcinę może jeść kozinę albo muflona?
To ryzykowne. Muflon to dzika owca, a koza należy do tej samej rodziny co owca i bydło. Badań na psach prawie nie ma, ale pokrewieństwo jest bliskie, więc na start lepiej wybrać koninę, królika albo karmę hydrolizowaną.
Czy pies uczulony na łososia zareaguje na każdą rybę?
Nie da się tego przewidzieć. U ludzi uczulenie na jedną rybę często obejmuje inne gatunki, bo białka mięśni ryb są podobne. U psa po reakcji na jedną rybę traktuj całą grupę ostrożnie, dopóki weterynarz nie zaplanuje próby z innym gatunkiem. Więcej w tekście o alergii na ryby.
Czy struś jest bezpieczny przy alergii na kurczaka?
Struś to ptak, ale daleko spokrewniony z kurą, a danych o reakcjach krzyżowych u psów prawie nie ma. Nie traktuj go jako pewnego zamiennika na pierwszą dietę. Co o nim wiadomo, przeczytasz we wpisie struś dla psa.
Czy test z krwi pokaże reakcje krzyżowe?
Testy z krwi pokazują przeciwciała, a nie to, czy pies zareaguje objawami, i u psów nie nadają się do rozpoznawania alergii pokarmowej. Pewną odpowiedź daje dieta eliminacyjna i późniejsza próba z pojedynczymi białkami.
Czy kryl i małże mogą dawać reakcję krzyżową z mięsem?
Skorupiaki i mięczaki to osobna grupa, daleka od mięsa ssaków i ptaków. Problem polega raczej na tym, że trafiają do karm jako dodatek i łatwo je przeoczyć. Opisujemy to we wpisie o krylu w karmie.
- Reakcje krzyżowe najlepiej opisano w drobiu oraz między wołowiną, mlekiem i jagnięciną.
- Kurczak a ryby i wołowina a dziczyzna to na razie hipotezy, więc na start wybieraj białko z dalekiej grupy.
- Spisuj grupy, a nie pojedyncze mięsa, i skreślaj całe grupy obecne w historii psa.
- Karma, przysmaki, gryzaki i oleje muszą trzymać się tego samego białka.
- Gdy żadna grupa nie zostaje, rozwiązaniem jest karma hydrolizowana dobrana z weterynarzem.
